Trẻ chỉ thích chơi một món đồ chơi, lặp đi lặp lại: Ba mẹ có nên lo lắng?

Có bao giờ ba mẹ nhận thấy con có thể dành rất nhiều thời gian chỉ để xếp những chiếc ô tô thành một hàng dài, xoay bánh xe hoặc lặp lại một thao tác với món đồ chơi yêu thích?

Dù ba mẹ có giới thiệu thêm nhiều món đồ mới, con vẫn quay lại với hoạt động quen thuộc ấy.

Điều này có thể khiến không ít phụ huynh băn khoăn: "Tại sao con chỉ thích chơi một kiểu?", "Liệu con có đang bỏ lỡ những cơ hội học hỏi khác?" hay "Mình có nên hướng dẫn con thay đổi cách chơi không?".

Thực tế, việc trẻ yêu thích một món đồ chơi hoặc lặp lại một hoạt động không nhất thiết là dấu hiệu bất thường. Với một số trẻ, đặc biệt là trẻ tự kỷ, những sở thích và hoạt động lặp lại có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau.

Hãy cùng DoryMate tìm hiểu để biết cách quan sát, thấu hiểu và đồng hành cùng con nhé!

1. Vì sao trẻ thích lặp lại một cách chơi?

Trẻ em thường học hỏi thông qua việc quan sát, thử nghiệm và lặp lại những hành động quen thuộc.

Một em bé có thể thích thả khối hình vào hộp nhiều lần để khám phá điều gì xảy ra khi đồ vật được đặt vào và lấy ra.

Một em khác có thể xếp các khối gỗ theo một thứ tự nhất định vì yêu thích màu sắc, hình dạng hoặc sự ngăn nắp của chúng.

Việc lặp lại một trò chơi có thể xuất phát từ nhiều lý do.

Con yêu thích cảm giác quen thuộc

Những hoạt động có trình tự dễ dự đoán có thể mang đến cảm giác thoải mái cho một số trẻ.

Khi biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, con có thể cảm thấy tự tin và dễ dàng tham gia hơn.

Con đang khám phá một đặc điểm thú vị

Đôi khi, điều khiến con thích thú không phải toàn bộ món đồ chơi mà là một chi tiết cụ thể.

Ví dụ, trẻ có thể đặc biệt quan tâm đến cách bánh xe chuyển động, âm thanh khi hai khối gỗ chạm nhau hoặc màu sắc của những mảnh ghép.

Con đang tận hưởng sở thích riêng

Cũng giống như người lớn có thể yêu thích một bài hát hoặc một hoạt động quen thuộc, trẻ em có thể có những sở thích rất cụ thể.

Việc quay lại với món đồ chơi yêu thích không có nghĩa là con không có khả năng khám phá những điều mới.

Điều quan trọng là hiểu được hoạt động ấy mang lại trải nghiệm gì cho trẻ.

2. Hoạt động chơi lặp lại ở trẻ tự kỷ có gì đặc biệt?

Một trong những đặc điểm có thể xuất hiện ở trẻ rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là những hành vi, sở thích hoặc hoạt động mang tính lặp lại.

Ví dụ, một số trẻ có thể:

• Xếp đồ chơi theo hàng hoặc theo thứ tự quen thuộc.

• Thích xoay bánh xe của ô tô đồ chơi.

• Lặp lại một cách lắp ghép hoặc sắp xếp đồ vật.

• Đặc biệt yêu thích một chủ đề hoặc một loại đồ chơi.

• Muốn duy trì trình tự chơi quen thuộc và khó chịu khi có sự thay đổi bất ngờ.

Tuy nhiên, không phải tất cả trẻ tự kỷ đều có những biểu hiện giống nhau.

Đặc biệt, chỉ dựa vào việc trẻ chơi lặp lại không đủ để xác định trẻ có tự kỷ. Việc đánh giá cần xem xét nhiều khía cạnh phát triển, bao gồm giao tiếp, tương tác xã hội và các đặc điểm khác.

Các sở thích chuyên sâu và hoạt động lặp lại có thể mang đến niềm vui, sự thoải mái hoặc giúp một số trẻ tự điều chỉnh cảm xúc. Vì vậy, ba mẹ không nên mặc định rằng những hành vi này đều cần được loại bỏ.

3. Ba mẹ có nên ngăn con chơi lặp đi lặp lại?

Không nhất thiết.

Nếu con đang tham gia một hoạt động an toàn, cảm thấy thoải mái và không gặp khó khăn đáng kể vì hoạt động ấy, ba mẹ không cần cố gắng ngăn con chỉ vì cách chơi khác với mong đợi của người lớn.

Thay vì yêu cầu con phải chơi theo một cách được xem là "đúng", phụ huynh có thể bắt đầu bằng việc quan sát.

Chẳng hạn, nếu con thích xếp những khối gỗ thành một hàng dài, ba mẹ không nhất thiết phải yêu cầu con xây tòa tháp.

Hãy thử ngồi cạnh và tìm hiểu điều gì khiến con thích thú với cách sắp xếp ấy.

Tuy nhiên, nếu một hoạt động có nguy cơ mất an toàn, gây khó khăn nghiêm trọng trong sinh hoạt hoặc khiến trẻ thường xuyên căng thẳng, gia đình nên tìm hiểu nguyên nhân và trao đổi với chuyên gia phù hợp.

Tôn trọng sở thích không đồng nghĩa với việc bỏ qua nhu cầu hỗ trợ của con.

4. Năm cách đồng hành khi con chỉ thích một trò chơi

Cách 1: Quan sát trước khi hướng dẫn

Khi thấy con đang tập trung vào một món đồ chơi, ba mẹ hãy dành một chút thời gian để quan sát.

Con đang làm gì với món đồ ấy?

Con thích màu sắc, âm thanh, chuyển động hay cách sắp xếp?

Con có muốn người khác tham gia hay đang thích chơi một mình?

Những quan sát này giúp ba mẹ hiểu hơn về sở thích và nhu cầu của trẻ trước khi quyết định có nên tham gia hoạt động hay không.

Cách 2: Tham gia vào trò chơi theo cách của con

Giả sử con đang xếp các khối hình thành một hàng dài.

Thay vì thay đổi cách chơi ngay lập tức, ba mẹ có thể lấy một bộ khối khác và xếp một hàng tương tự bên cạnh.

Nếu con thích đẩy ô tô qua lại, ba mẹ có thể dùng một chiếc xe khác và cùng thực hiện chuyển động ấy.

Cách tiếp cận này giúp người lớn tham gia vào thế giới vui chơi của trẻ mà không cần lập tức thay đổi hoạt động con yêu thích.

Khi con thoải mái, việc chơi cạnh nhau có thể tạo thêm cơ hội tương tác tự nhiên.

Cách 3: Đề xuất thay đổi nhỏ khi con sẵn sàng

Khi con đã quen với sự tham gia của ba mẹ, hãy thử đưa ra một gợi ý nhỏ.

Ví dụ, nếu con thích xếp khối thành hàng, ba mẹ có thể đặt một khối khác màu ở bên cạnh và hỏi:

"Con có muốn thử khối này không?"

Nếu con thích đẩy ô tô, ba mẹ có thể đề xuất một đoạn đường mới bằng những khối gỗ lớn.

Nếu con không muốn thay đổi, hãy tôn trọng lựa chọn ấy.

Mục đích không phải là ép trẻ từ bỏ sở thích, mà là mở thêm cơ hội khám phá khi con cảm thấy sẵn sàng.

Cách 4: Tận dụng sở thích để tạo thêm hoạt động

Một món đồ chơi yêu thích có thể được sử dụng trong nhiều tình huống khác nhau.

Chẳng hạn, với trẻ yêu thích ô tô, ba mẹ có thể:

• Sắp xếp ô tô theo màu sắc hoặc kích thước.

• Tạo đường đi bằng các khối xếp hình.

• Cùng nhau chơi trò đưa xe về bãi đỗ.

• Sử dụng hình ảnh ô tô trong một trò chơi ghép đôi.

Với trẻ yêu thích hình khối, ba mẹ có thể gợi ý phân loại, xây dựng hoặc ghép hình theo những cách khác nhau.

Các hoạt động nên được điều chỉnh dựa trên khả năng, sở thích và mức độ thoải mái của từng trẻ.

Cách 5: Cho con quyền lựa chọn

Không phải lúc nào trẻ cũng muốn khám phá một trò chơi mới.

Ba mẹ có thể giới thiệu hai lựa chọn và để con quyết định bằng lời nói, cử chỉ hoặc phương thức giao tiếp phù hợp.

Ví dụ:

"Hôm nay con muốn chơi xếp hình hay bảng thao tác?"

Nếu con vẫn chọn trò chơi quen thuộc, điều đó không có nghĩa hoạt động đã thất bại.

Một trong những giá trị quan trọng của vui chơi chính là trẻ có cơ hội thể hiện sở thích và được tôn trọng những lựa chọn của mình.

5. Gợi ý đồ chơi dựa trên sở thích lặp lại của trẻ

Thay vì tìm cách thay thế hoàn toàn món đồ con yêu thích, ba mẹ có thể lựa chọn sản phẩm có đặc điểm tương đồng để tạo thêm cơ hội khám phá.

Nếu con thích…	Ba mẹ có thể tham khảo…
Xếp đồ vật thành hàng	Bộ xếp khối hình học, đồ chơi phân loại
Quan sát chuyển động	Bảng thao tác có bộ phận chuyển động an toàn
Ghép hình nhiều lần	Puzzle có độ khó phù hợp, bộ ghép hình động vật
Phân loại theo màu	Bộ phân loại màu sắc và hình dạng
Những hoạt động có trình tự quen thuộc	Bảng lịch trình trực quan, thẻ trình tự hoạt động

Những gợi ý trên nhằm mở rộng lựa chọn vui chơi, không phải công cụ điều trị hành vi lặp lại.

Ba mẹ cần kiểm tra độ tuổi an toàn, chất liệu và mức độ phù hợp của từng sản phẩm trước khi sử dụng.

6. Khi nào ba mẹ nên tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn?

Việc có sở thích đặc biệt hoặc chơi lặp lại không tự động cho thấy trẻ có rối loạn phát triển.

Tuy nhiên, ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia phát triển trẻ em khi nhận thấy:

• Trẻ có nhiều khó khăn kéo dài trong giao tiếp và tương tác xã hội.

• Trẻ gặp trở ngại đáng kể khi tham gia những hoạt động sinh hoạt cần thiết.

• Những thay đổi nhỏ thường gây ra sự khó chịu nghiêm trọng, ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày.

• Trẻ chưa đạt những mốc phát triển quan trọng hoặc mất đi kỹ năng đã có.

• Phụ huynh có những lo lắng kéo dài về sự phát triển của con.

Việc đánh giá chuyên môn nhằm giúp gia đình hiểu rõ hơn nhu cầu của trẻ và lựa chọn hình thức hỗ trợ phù hợp, không phải để buộc trẻ từ bỏ những sở thích vô hại.

7. DoryMate – Thấu hiểu con từ những trò chơi quen thuộc

Tại DoryMate, chúng mình tin rằng mỗi đứa trẻ đều có một cách riêng để khám phá thế giới.

Có em bé say mê những trò chơi mới lạ, có em lại tìm thấy niềm vui trong việc lặp lại một hoạt động quen thuộc.

Dù con lựa chọn cách chơi nào, điều quan trọng vẫn là con được tham gia trong môi trường an toàn, phù hợp và nhận được sự tôn trọng từ những người xung quanh.

Đôi khi, thay vì hỏi "Làm sao để con chơi giống các bạn?", ba mẹ có thể thử một câu hỏi khác:

"Điều gì khiến con yêu thích trò chơi này đến vậy?"

Chính từ những quan sát và sự tò mò ấy, ba mẹ có thể hiểu thêm về sở thích, khả năng và thế giới riêng của con.

DoryMate mong muốn mang đến những lựa chọn đồ chơi giáo dục chuyên biệt, giúp phụ huynh có thêm ý tưởng để kết nối và đồng hành cùng trẻ thông qua vui chơi.

Bởi không phải lúc nào chúng ta cũng cần thay đổi cách con chơi. Đôi khi, điều ý nghĩa nhất là học cách bước vào thế giới của con và cùng con khám phá.

DoryMate – Chơi để hiểu, đồng hành để yêu.

Khám phá các sản phẩm đồ chơi nhận thức, vận động tinh và tương tác tại DoryMate để tìm thêm những ý tưởng vui chơi phù hợp với sở thích của bé.

Lưu ý: Bài viết mang tính cung cấp kiến thức tham khảo, không phải công cụ sàng lọc hoặc chẩn đoán tự kỷ. Nếu có lo ngại về sự phát triển của trẻ, phụ huynh nên tham khảo ý kiến chuyên gia có chuyên môn phù hợp.