Đồ chơi cho trẻ tự kỷ: Ba mẹ nên lựa chọn như thế nào để phù hợp với con?

Khi tìm mua đồ chơi cho trẻ tự kỷ, nhiều phụ huynh có thể băn khoăn: "Con nên chơi đồ chơi giác quan, xếp hình hay những bộ thẻ giao tiếp?".

Thực tế, không có một loại đồ chơi nào phù hợp với tất cả trẻ tự kỷ. Mỗi em bé có sở thích, khả năng và nhu cầu riêng. Có trẻ thích hoạt động lắp ghép, có trẻ yêu thích những hình ảnh trực quan, cũng có trẻ cần được hỗ trợ để tham gia trò chơi cùng người khác.

Vì vậy, thay vì lựa chọn chỉ dựa trên nhãn "đồ chơi cho trẻ tự kỷ", ba mẹ hãy bắt đầu từ việc quan sát và tìm hiểu con.

1. Hiểu về những khác biệt ở trẻ tự kỷ

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một tình trạng phát triển thần kinh có liên quan đến sự khác biệt về giao tiếp, tương tác xã hội và những đặc điểm hành vi hoặc sở thích.

Một số trẻ tự kỷ cũng có cách phản ứng khác biệt với âm thanh, ánh sáng, kết cấu bề mặt hoặc thay đổi trong môi trường sinh hoạt.

Tuy nhiên, những đặc điểm này rất đa dạng. Một em bé có thể thích âm thanh nhẹ nhưng không thoải mái với môi trường ồn ào. Em khác lại yêu thích những trò chơi chuyển động hoặc lắp ghép có quy tắc riêng.

Điều đó có nghĩa là việc lựa chọn đồ chơi nên dựa trên sở thích và khả năng của từng trẻ, không phải một danh sách sản phẩm cố định dành cho tất cả trẻ tự kỷ.

2. Năm nhóm đồ chơi ba mẹ có thể tham khảo

Nhóm 1: Đồ chơi khám phá giác quan

Những sản phẩm như bóng cảm giác đa kết cấu, bảng giác quan hoặc vòng xúc giác cho phép trẻ khám phá những đặc điểm khác nhau của đồ vật.

Ba mẹ có thể cho con lựa chọn giữa hai món đồ chơi phù hợp và quan sát xem con thích bề mặt, màu sắc hoặc kiểu thao tác nào.

Nếu con thể hiện sự khó chịu, không muốn chạm vào hoặc quay đi, hãy tôn trọng tín hiệu ấy.

Không nên cho rằng trẻ tự kỷ nào cũng cần tiếp xúc với nhiều kích thích giác quan. Có những trẻ cần môi trường ít kích thích hơn để cảm thấy thoải mái.

Nhóm 2: Đồ chơi giao tiếp bằng hình ảnh

Các bộ thẻ giao tiếp nhu cầu hằng ngày hoặc bảng hình ảnh trực quan có thể tạo thêm cách để trẻ thể hiện mong muốn.

Chẳng hạn, ba mẹ có thể sử dụng hai hình ảnh tương ứng với hai hoạt động quen thuộc để con lựa chọn.

Con có thể chỉ vào hình, đưa thẻ hoặc sử dụng phương thức giao tiếp phù hợp mà con đã biết.

Nếu trẻ đang sử dụng hệ thống giao tiếp tăng cường và thay thế (AAC), việc lựa chọn và sử dụng công cụ cần được phối hợp với chuyên gia để bảo đảm tính nhất quán.

Nhóm 3: Đồ chơi vận động tinh

Bảng ghép hình, đồ chơi xếp chồng và bảng thao tác tay có thể tạo cơ hội thực hành cầm nắm, xoay hoặc đặt đồ vật.

Đối với trẻ gặp khó khăn khi thao tác những chi tiết nhỏ, ba mẹ có thể ưu tiên khối hình lớn, có vị trí cầm thuận tiện.

Khi con chưa hoàn thành trò chơi, hãy thử điều chỉnh số lượng chi tiết hoặc độ khó thay vì yêu cầu con tiếp tục bằng mọi cách.

Nhóm 4: Đồ chơi tương tác xã hội

Rối tay, bộ đồ chơi nhập vai hoặc trò chơi có sự tham gia của hai người có thể tạo nên những tình huống tương tác gần gũi.

Ví dụ, ba mẹ có thể sử dụng rối tay để kể một câu chuyện ngắn hoặc cùng con xây một công trình bằng các khối hình.

Nếu con muốn chơi theo cách riêng, hãy thử tìm hiểu và tham gia vào điều con đang quan tâm.

Không cần bắt buộc con phải giao tiếp bằng mắt hay nói theo những câu có sẵn để được tiếp tục chơi.

Nhóm 5: Bảng lịch trình trực quan

Những bảng như First – Then (Trước – Sau) hoặc lịch trình sinh hoạt bằng hình ảnh có thể giúp một số trẻ theo dõi trình tự hoạt động dễ dàng hơn.

Ví dụ, ba mẹ có thể sử dụng hai hình ảnh để thể hiện:

"Trước tiên: Cất đồ chơi."

"Sau đó: Đọc sách cùng mẹ."

Khi sử dụng, hãy chọn số bước phù hợp và điều chỉnh cách trình bày dựa trên khả năng hiểu hình ảnh của trẻ.

3. Những sai lầm cần tránh khi mua đồ chơi cho trẻ tự kỷ

Chọn đồ chơi chỉ dựa trên chẩn đoán

Hai trẻ cùng được chẩn đoán tự kỷ vẫn có thể yêu thích những hoạt động hoàn toàn khác nhau.

Mua quá nhiều đồ chơi cùng lúc

Quá nhiều sản phẩm có thể khiến việc lựa chọn trở nên khó khăn đối với một số trẻ. Ba mẹ có thể bắt đầu bằng vài món con quan tâm.

Ưu tiên đồ chơi nhiều âm thanh và ánh sáng

Đồ chơi có nhiều hiệu ứng không nhất thiết sẽ phù hợp hơn. Với những trẻ nhạy cảm giác quan, sản phẩm đơn giản có thể là lựa chọn dễ chịu hơn.

Xem đồ chơi là phương pháp điều trị

Đồ chơi có thể hỗ trợ hoạt động vui chơi và thực hành kỹ năng, nhưng không thể thay thế đánh giá và hỗ trợ chuyên môn.

4. Làm sao biết một món đồ chơi có phù hợp với con?

Ba mẹ có thể quan sát ba điều sau.

Con có hứng thú không? Con có chủ động khám phá hoặc muốn quay lại hoạt động đó không?

Con có thể tham gia không? Những thao tác cần thực hiện có phù hợp với khả năng hiện tại của con không?

Con có cảm thấy thoải mái không? Trẻ có thể thể hiện sự thoải mái hoặc khó chịu thông qua hành động, âm thanh, nét mặt và nhiều tín hiệu khác.

Nếu món đồ chưa phù hợp, ba mẹ có thể thay đổi cách chơi, điều chỉnh độ khó hoặc lựa chọn sản phẩm khác.

5. Cùng DoryMate khám phá đại dương của con

DoryMate tin rằng mỗi em bé đều có những điều thú vị đang chờ được khám phá.

Một món đồ chơi phù hợp không nhất thiết phải khiến con học được thật nhiều điều trong thời gian ngắn. Đôi khi, nó chỉ cần tạo ra một hoạt động mà con yêu thích và có thể chia sẻ cùng ba mẹ.

Tại DoryMate, chúng mình hướng đến việc phân loại đồ chơi theo kỹ năng và nhu cầu, giúp phụ huynh dễ dàng tìm hiểu và so sánh những lựa chọn phù hợp.

Bởi hành trình đồng hành cùng trẻ không bắt đầu bằng việc tìm cách khiến con giống người khác, mà bắt đầu từ mong muốn hiểu thế giới của con.

DoryMate – Chơi để hiểu, đồng hành để yêu.

Khám phá các sản phẩm đồ chơi giác quan, giao tiếp, vận động tinh và lịch trình trực quan tại DoryMate.